"ЗАРЛИГ ЭРДЭНИЙН МОНГОЛ СОЁЛ" үзэсгэлэн 2017.07.21-нд 14:00 цагаас ҮНДЭСНИЙ НОМЫН САНГИЙН ҮНЭТ ХОВОР НОМЫН МУЗЕЙД нээлтээ хийнэ. THE BUDDHA'S WORDS AS PRECIOUS GEMS OF MONGOLIAN CULTURE, Friday, 21 of July 2017 14:00 pm

"ЗАРЛИГ ЭРДЭНИЙН МОНГОЛ СОЁЛ" үзэсгэлэн 2017.07.21-нд 14:00 цагаас ҮНДЭСНИЙ НОМЫН САНГИЙН ҮНЭТ ХОВОР НОМЫН МУЗЕЙД нээлтээ хийнэ.  THE BUDDHA'S WORDS AS PRECIOUS GEMS OF MONGOLIAN CULTURE, Friday, 21 of July 2017 14:00 pm

 

Монголчууд бичиг соёлын эртний их уламжлалтай бөгөөд энэхүү их өв сан дотор эртний Энэтхэгээс шууд буюу төвдөөр дамжуулан орчуулж авсан хэдэн мянган ном судар Монголын Үндэсний номын санд хадгалагдсаар өнөө хүрч иржээ.

Ганжуур, Данжуурын Монголд дэлгэрсэн тухайн асуудлыг Бурханы шашны түрүү дэлгэрэлтийн үе буюу бидний гарын доорхи баримтаар хөөж үзвэл, бүр VIII зууны үеэс авч үзэж болох байна. "Ганжуурын уншлагын эш авсан товъёг” Ганжуурын доторхи винайн эшийг Энэтхэгийн бандида нараас Самгхасэна тэргүүтэн Кушаны найман багш авч, тэднээс Калъянарагшита тэргүүтэн Уйгурын 20 багш, тэднээс Үйба Лосолсанжайбум тэргүүтэн төвдийн багш нар дамжуулан авсан тухай дурдсан байна. Эл мэдээнд өгүүлсэн нэг сонирхолтой зүйл нь шашин номын эхийг Уйгурууд Төвдөөс өмнө авсан явдал юм. Үүнийг Монголын шашны түүхч Зава Дамдин /1867-1937/ гавжийн "Хор чойнжүн” гэдэг түүхэнд өгүүлснээс үзвэл: "Согдын мэргэн багш нар Уйгур хийгээд Монгол нугуудад үсэг бичиг унших ба Бурханы дээд ном зарлиг шастир, сайн зарлигуудыг өөр өөрийн хэлээр орчуулах ёсыг үзүүлж сургав. Тэр цагт уйгур, монгол хүмүүний аймгууд сайн зарлигийг /Ганжуур/ уншихдаа согд бичгийн дээрээс энэтхэг хийгээд өөр өөрсдийн хэл нүгүүдийг холимгоор орчуулсан... тэр шалтгаанаар одоо манагаар Монголын номын хэл нь энэтхэг, уйгур, монгол холимгоор оршсон болой” гэжээ.

Иймд Энэтхэгт "Трипитака” /Гурван аймаг савын ном/, Төвдөд Ганжуур, Данжуур гэдэг шашны утга зохиолын эл цоморлиг нь энэ үеэс монголчуудын дотор дэлгэрч эхэлснийг харуулж байна.

Төвдөд Ганжуур, Данжуурыг орчуулж, улмаар бичиж бүтээх ажил ч Монголтой холбоотой байсныг бас дурдаж болно. Төвдийн эрдэмтэн Нартан Ригралын шавь Чим Жамъян Монголын Буянт хаанд/1312-1320/ залагдаж байхдаа, Нартан хийдэд Ганжуурыг анх удаа бичиж бүтээхэд зориулж, өөрийн багш Жомдан Ригралын нэр дээр бичгийн хэрэгсэл бэх тэргүүтнийг өргөснөөр Нартан хийдэд Ганжуурыг бүтээсэн байна. Тэрхүү Нартан хийдийн Ганжуурыг эх болгож, Төвдийн олон хийдэд бичиж бүтээсэн байна.

Цахарын Лигдэн хутагт хааны үед /1603-1634/ Гунгаа-Одсэр эрхлэн олон хэлмэрчид Ганжуурыг бүрэн төгсөөр монгол хэлэнд орчуулсан байна. Тэрхүү монгол үсгийн Ганжуурыг Энх-Амгалан хааны үед /1662- 1722/ ахин шүүж ариутгаад, 1717-1720 оны хооронд бард гаргажээ. Энэхүү монгол шунхан Ганжуурыг өмнөх Энх-Амгалангийн шунхан барын Ганжуур дээр суурилж бүтээжээ. Энэ тухай түүхийн зарим сурвалжуудад тэмдэглэхдээ: "Манжийн Энх-Амгалан хаан Бээжин, Мүгдэн, Долнуур тэргүүтэнд хуврагийн аймаг хязгаарлашгүй шүтээнийг бүтээж, төвд, монгол Ганжуурын барыг шинээр бүтээгээд, Хятад, Төвд, Монгол гуравт түгээсэн...” гэжээ. Мөн Өндөр гэгээн Занабазарын /1635-1723/ үеэс эхэлж Ганжуур, Данжуур нь дармал бичмэлээр Монголд өргөн дэлгэрэх болсон байна.

Ганжуурыг төвд хэлээр олон удаа хэвлэж тухайн хэвлэсэн орон хийдийнх нь нэрээр Дэргэ, Нартан, Цалба, Лхас, Жонэ, Литан, Ража, Бээжин, Их хүрээний Ганжуур гэх мэтээр нэрлэдэг бөгөөд бэх, шунх, алт, есөн эрдэнээр ч бүтээсэн байдаг. Ганжуур ихэвчлэн 102-108 боть байх бөгөөд алтаар бүтээснийг "Алтан Ганжуур”, есөн эрдэнээр өнгө ялган бүтээснийг "Есөн эрдэнийн Ганжуур”, бэхээр бичих болон барласныг "Бэхэн ганжуур” хэмээн нэрлэж тахин шүтэж ирсэн уламжлалтай.

Монгол улсын Үндэсний номын сангийн сан хөмрөгт Ганжуур Данжуурын олон зүйл монгол, төвд бар, гар бичмэл хадгалагдаж байгаа нь Төвд монгол орчуулгаар дэлгэрсэн эл Ганжуур, Данжуурын соёл, шинжлэх ухааны үнэ цэнэ нь зөвхөн орчуулагдсан улс орны тухайд төдийгүй, эргээд Энэтхэгийн утга соёлын алдагдсан цоорхойг хэдэн зууны туршид, орчуулгын аман өвөөрөө нөхөж байгаад оршино. Мөн Төвдүүдийн хийгээгүй, Ганжуурын олон зүйл төвд хэвлэлийн олон зуун мянган хуудасны алдаа мадгийг ингэж уйгагүй засаж, ариутган шүүсэн ажлыг зөвхөн Монголын мэргэд хийсэн бөгөөд тэдний төвд хэлээр хийсэн эл ариутгалууд гагцхүү уг эх судраараа хадгалагдаж байгаа нь Төвдийн судлалын цоорхойг нөхөх, сонгодог төвд сурвалжийн судалгааг бас монголчууд хийсэн гэж үзэж болно. Монголчууд Ганжуурын дурсгалуудын дотор "Жалзэтэмбан " хэмээх 111 боть маш сайхан хичээнгүй нарийн үсэгтэй, бичмэл Ганжуур байгаа юм. Энэ Ганжуурыг 1671 онд Төвдийн газраас Халхын Өндөр гэгээнд залуулсанд "Халхад урьд гараагүй гайхамшигт тансаг болов" хэмээн төвд сурвалжуудад онцлон тэмдэглэжээ. Ганжуур Данжуур хэмээх энэ хоёр цоморлигийг алт болон таван эрдэнэ, есөн эрдэнээр бичиж бүтээж байсан нь монголчуудын ном бүтээх уламжлалын эрхмийн эрхэм нандин болно. Эдгээр нь монголчуудын оюуны соёлын үнэт өв дурсгал төдийгүй Монголтой хөрш зэргэлдээ орших соёлын нэгэн хүрээнд орсон Энэтхэг, Төвд, Хятад зэрэг улс үндэстнүүдийн соёлын дурсгалтай чухал холбоотой юм.
 

The Mongols have a long tradition of scripts and cultural features behind. Buddhist literature forms an important part in this heritage: the National Library of Mongolia preserve thousands of Buddhist texts, either translated from Indian or Tibetan languages.

Considering the sources kept in the National Library of Mongolia, we can state that the appearance of the Kangyur and the Tengyur in the Mongol lands traces back to the 8th century A.D., the first propagation of Buddhism in Mongolia. According to "The List of Oral Transmission of the Kangyur", eight masters of the Kushan Empire including Sanghasena had received the oral transmission of the Vinaya pitaka part of the Kangyur from Indian panditas, and they transmitted it to 20 Uighur masters including Kalyanarakshita. Then, these Uighur masters transmitted it to Tibetan masters such as Upa Losal Sangya Pum. In other words it means that Buddhism spread among the Uighurs much before the Tibetans in accordance with this document. The same fact is mentioned in 'The History of Mongolian Buddhsim' /khor chos 'byung/ written by Zawa Damdin /1867-1937/, the outstanding monk scholar and historian: "Sogdian teachers trained the Uighurs and the Mongols in scripts and readings. Furthermore, they taught to them how to translate Buddhist scriptures in the Uighur and Mongolian languages. At that time the Mongols and the Uighurs had translated the Sublime Teachings /Kangyur/ in their respective languages from Sogdian scripts somewhat mixed with Indian language … This is the reason why the Mongolian Dharma language is a mixture of Indian, Uighur and Mongolian languages nowadays".

This is a strong evidence that the contents of the Indian Tripitaka, and the Tibetan Kangyur and Tengyur spread among the Mongols in the above-mentioned early period.

The translation and printing of the Tibetan Kangyur and Tengyur has also connections with the Mongols. Lama Chim Jamiyan, a disciple of the Tibetan distinguished scholar Nartan Rigral, offered all required ink and brush, and other equipment on behalf of his teacher Jomdan Rigral, to complete the Tibetan Nartang Kangyur, when he was invited by the Mongolian Buyant Khaan /1312-1320/. The Kangyur of Nartang Monastery served as a base for numbers of other Tibetan Kangyur publications.

A group of Mongolian translators led by Gungaa-Odser translated the complete Kangyur at the reign of Ligden Khaan of Chakhar /1603-1634/. Later during the reign of Kangxi, Qing Emperor, these translations were revised and printed by wooden blocks from 1717-1720. The present-day Mongolian Kangyur written in red ink was printed on the base of the above-mentioned print of the Kangxi period. According to some historical records, Kangxi Emperor decreed the preparation of immeasurable sacred objects in Beijing, Mugden and Dolon Nor. He also distributed the Tibetan and Mongolian Kangyur, which were newly printed, in China, Tibet and Mongolia…" Another fact is that the manuscripts of the Mongolian Kangyur widely spread in Mongolia from the time of Undur Gegeen Zanabazar /1635-1723/.

Kangyur volumes were printed in Tibetan many times and were named after the monasteries they were printed in. For example, Derge, Nartang, Tshalpa, Lhasa, Choone, Litang, Raja, Beijing, Urga, etc. It is also a special tradition to print the Kangyur using not only black ink, but vermillion, or the 9 types of precious stones and minerals including gold, silver, and so on. Based on these methonds, the Kangyur prints are generally classified as the 'Golden Kangyur', the 'Kangyur written with the Nine Jewels' and 'Kanjur written with ink'. The Kangyur generally consists of 102-108 volumes.

At present, the National Library of Mongolia preserves different versions of the Kangyur and the Tengyur as valuable cultural heritage: either Mongolian or Tibetan, printed or manuscript. The scientific significance of the Kangyur and Tengyur in both Tibetan and Mongolian languages is that they are not limited to be the national heritage of the Tibetans and the Mongols, but are valuable sources for the reconstuction of Indian literature with hundreds of orally transmitted stories that had lost during centuries. Mongolian people conducted an extensive research work and proof reading on classical Tibetan scrips, while they were translating various scriptures and literatures such as the Kangyur and the Tengyur, and hence, they greatly contributed to the development of Tibetan culture and Tibetan studies. For example, the library contains a beautifully written manuscripts of the Kangyur, entitled 'Gyaltse Tenpa', which consists of 111 volumes. It said to be offered to the First Jebtsundampa Zanabazar by the Tibetans in 1671, and was recorded that 'It became a wonder of Khalkhas'.

Writing the texts of the Kangyur and the Tengyur with gold or the five, or nine jewels is considered as the most precious and sublime tradition of Mongolian culture. However, the volumes of the Kangyur and Tengyur written and ornamented by jewels, are not only rare and unique cultural heritage of the Mongols, but also has connections with with the Indian, Tibetan and Chinese cultural traditions.

Сэтгэгдэл:

«    8-р сар 2017    »
MonTueWedThuFriSatSun
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031 
Үндэсний номын сан

Зуны цагийн хуваарь

/06-09 сар/

Даваа-Баасан: 09:00-17:00

Бямба, Ням: Амарна

Өвлийн цагийн хуваарь

/10-05 сар/

Даваа-Баасан: 09:00-20:00

Бямба, Ням: 09:00-17:00

 

Манай вэб сайт танд таалагдаж байна уу?


 
 

Холбоо барих

Монгол улсын үндэсний номын сан

(+976) 70112396

976-11-323100

director@nationallibrary.mn

www.nationallibrary.mn

Copyright © 2016 Монгол улсын үндэсний номын сан. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан.                                                       Вэб сайтыг: "Онлайн Хүрээ" ХХК | Хөгжүүлэгч: Aureola